TİK BOZUKLUKLARI

Tikler, normal davranışı andıran, ani ve tekrarlayıcı hareket, davranış (jest) ve seslerdir. Tek bir tik nadiren bir saniyeden uzun sürer. Genellikle birkaç tanesi ve “nöbet”ler halinde rastlanırlar. Sıklıkları ve belirginlikleri değişkendir. Ertelenmeleri ve bastırılmaları geçici süreler için mümkündür. Tik öncesinde hissedilen kimi “duyusal fenomen”ler tik sonrasında hafiflerler. Hareket tikleri anlık, yalın hareketlerden (göz kırpma gibi), daha karmaşık, görünüşte amaçlı davranışlara (“ayıp” el işaretleri gibi) kadar bir değişkenlik gösterirler. Ses tikleri ise boğaz temizleme gibi sıradan bir davranıştan anlamlı sözcük ya da tamlamalara kadar uzanan bir aralıkta yer alabilir.

Tik bozuklukları geçici veya kalıcı tik bozuklukları şeklinde görülür. Geçici tik bozuklukları daha çok çocukluk çağlarında görülür. Geçmeyen veya tedavi ile yardım edilmeyen durumlar daha çok kalıcı olmaktadır. Özellikle karmaşık tikler görülenlerde kalıcı olma ihtimali de yüksektir. Kalıcı tik bozukluklarında daha çok tek bir tik yer alır, daha sık olarak baş-boyun-yüz bölgesinde görülür.

Tikler istem dışı olmasına rağmen zaman zaman kontrol edilebilir. Özellikle sıkıntı verici durumlarda (sınav öncesi, stres verici yaşam olayları gibi) artabilir. Zaman zaman kendiliğinde tiklerin kaybolduğu da olabilir. Özellikle ateşli hastalıklar tikleri artırabilir, hatta ateşli hastalıklar tikleri ilk defa da ortaya çıkarıcı bir neden de olabilir.

Tikleri ailesel özellikleri de olabilir. Tik görülenleri anne-baba veya yakın akrabalarında da tik hikayesi olabilir. Geçici tiklerin aile bireylerinde görüldüğü yaşlarda çıkma olasılığı vardır.

Tüm tiklerin ortaya çıkış yaşları, tedavileri ve seyirleri bilinmesine rağmen hangi mekanizma ile ortaya çıktıkları halen bilin(e)memektedir.

Tedavi
Tik bozuklukları daha çok stres verici olaylar ile çıktığından ve kontrol edilemediğinden özellikle kaygı giderici ilaçlar faydalı olmaktadır.

Küçük çocuklarda görülen geçici tik bozukluklarında allerji ilacı olarak da kullanılan bazı ilaçlar yardımcı olabilir.

Tikler istemsiz/istemdışı geliştiğinden etrafındakiler bu konuda uyarılmalıdır. Tikler “inadına” yapılan bir davranış olarak kabul edilmemelidir. Bu rahatsızlığın/bozukluğun genetik (ırsi) bir nedenden çıktığını ve bu nedenle bu davranışların çıkabileceğini kabul etmek aileleri rahatlatır, beklentilerini olumlu yöne çeker.

Öğretmenlerin bu hastalık hakkında bilgilendirilmeleri çocuğun sınıfta yersiz tepkilerle karşılaşmasını önleyerek sınıftaki durumunu düzeltir.

SIK GÖRÜLEN TİKLER VE SINIFLANDIRMA

1-Basit Tikler (1-2 saniyeden kısa sürerler)
a.Hareket Tikleri
Göz kırpma, burnunu kıvırma, dudak yalama, ani kafa atımları, omuz silkme, parmaklarıyla oynama veya tıklatma, ayaklarını sallama, vurma, sekme, ayak bileğinden germe

b.Basit Ses Tikleri
Öksürme, burun çekme, boğaz temizleme, ıslık çalma, hayvan veya kuş sesleri

2-Karmaşık Tikler (Daha karmaşık “anlamlı” ve 2 saniyeden uzun sürelidir)

a.Karmaşık Hareket Tikleri
El veya yüzün “anlamlı” hareketleri veya yavaş bir baş hareketi, “şaşırmış” ya da “anlamamış” gibi bakma, eşyalara veya insanlara dokunma, parmaklarıyla “sayı sayar gibi” yapma, “bir ileri iki geri” adımlama, çömelme, eğilme ve bükülme hareketleri

b.Karmaşık Ses Tikleri
Heceler veya kelimeler söyleme, küfürlü veya kötü sesler tekrarlama, kelime tekrarları, karşıdan yapılan hareketleri tekrar etme
Dr.Murat Eren ÖZEN, Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı (Psikiyatr)

www.stres112.com   www.twitter.com/muraterenozen

Özel Adana Hastanesi, Büyükşehir Belediyesi Karşısı

0322 459 22 22