LİSE ÖĞRENCİLERİNDE DEPRESYON BELİRTİLERİ

 

LİSE ÖĞRENCİLERİNDE DEPRESYON BELİRTİLERİ

Depresyon ergenlik döneminde görülebilmektedir, bir kişilik değişiminde önemli bir dönemdir. Ergen birey okulda, arkadaşlarıyla olan zamanlarda, okul sonrası sosyal zamanlarda ve ayrıca aile üyeleriyle olan ilişkilerde değişikliklerle karşılaşılabilir. Özellikle gelişim döneminde nasıl bir kişi olmak istediği ile ilgili farklı duygular içinde olabilirler; gelecekle ilgili planlar, hedefler ve hayatta ilk defa kararlar verme ile ilgili zamanlarda.

Birçok öğrenci ruhsal tedavi için kime gitmek/gidilmesi gerektiğini veya tedavinin yardımcı olmayacağını bilmezler. Diğerleri de depresyon semptomlarının okul stresine bağlı olarak veya gençlikle ilgili olarak hayatın bir parçası olduğunu düşündükleri için  yardım almazlar.

Bu yazıda depresyonun lise öğrencilerini nasıl etkileyebileceğini ve depresyonla ilgili gerçekleri okuyacaksınız.



Soru: Depresyon nedir?

Cevap: Üzüntü ve huzursuzluk hisleri ile belirli tipik belirtileri olan ciddi ruhsal bir hastalıktır. Çoğu öğrenci kendisini üzgün veya huzursuz hisseder fakat bu duyguların değişimi hızlı olduğundan birkaç günlük periyodlarda değişiklik gösterebilir. Uzun süren depresyon ise günlük aktiviteleri etkileyecek düzeye varan uzun surely ruhsal değişimler sergileyebilir.



Soru: Depresyon belirtileri nelerdir?

Cevap: Değişik kişiler değişik depresyon semptomları (belirtileri) yaşayabilirler, yani tecrübe edebilirler. Eğer bir ergen depresyonda ise,

*Üzgün hissetme

*Kaygılı ruh hali, endişe

*Boşlukta hissetme

*Umutsuzluk, umutsuz hissetme

*Suçlu hissetme

*Yardıma ihtiyacı olma şeklinde hissetme ve ruh hali içinde olma

*Huzursuzluk, huzursuz hissetme (irritable)

*Rahatsız hissetme



Ayrıca, aşağıdaki bir veya birkaç semptomu da yaşayabilirler;

*Zevk aldığı aktivitelerden eskisi kadar zevk alamama

*Enerji düşüklüğü

*Konsantrasyon, bilgileri hatırlama veya karar verme problemleri

*Uykuya dalma, uykuyu sürdürme veya çok fazla uyuma isteği gibi uyku problemleri

*İştah kaybı veya intihar düşünce veya girişimleri

*Bir türlü geçmeyen vücut ağrıları, başağrısı, kramplar veya sindirim problemleri

Ergenlik dönemindeki depresyonda sıklıkla başka psikiyatrik bozukluklar (hastalık) ile beraber görülebilmektedir; anksiyete bozukluğu, uyum problemleri, yeme bozuklukları, madde kötüye kullanımı gibi. Ayrıca, intihar riskinde artışa neden olabilmektedir.



Soru: Depresyonun değişik tipleri var mı?

Cevap:

*Major depresif bozukluk – aynı zamanda major depresyon olarak söylenebilir. Major depresyonun semptomlerı günlük yaşam aktivitelerini etkileyen sorunları ortaya çıkarır. Ders çalışma, yeme ve uyku problemleri sıklıkla görülür. Bu bozukluğu (hastalığı) olanlar yaşamları boyunca sadece bir defa böyle bir atak geçirebilirler. Ancak daha sıklıkla görülen ise yaşam boyunca tekrarlayan şekildedir.

*Distimik bozukluk – aynı zamanda distimi olarak adlandırılır. Distimi, hafif ve uzun seyirli depresyon şeklidir. Distimi 2 yıl veya daha fazla sürer. Depresyona gore distimi daha az ciddidir, ancak yine de günlük aktiviteleri etkiler. Distimi geçiren kişiler yaşamları boyunca bir veya daha fazla depresyon epizodları yaşayabilirler.

*Minor depresyon – major depresyon ve distimiye benzer. Minör depresyonun belirtileri daha az ciddi ve sıklıkla kısa sürelidir. Tedavi edilmediği durumlarda major depresif bozukluk gelişme açısından büyük risk taşır.

Diğer depresyon tipleri;

*Psikotik depresyon – psikotik belirtilerin (halusinasyon ve hezeyanlar gibi) eşlik ettiği ciddi bir depresyondur.

*Mevsimsel affektif bozukluk (mevsimsel duygudurum bozukluğu) – depresyonun sıklıkla kış aylarında başlayıp bahar ve yaz aylarında ortadan kalktığı durumları ifade etmektedir.



Soru: Depresyona neden olan nedir?

Cevap: Depresyonun tek bir nedeni yoktur. Birçok faktör (etken) depresyona neden olabilir. Bazı kişiler depresyon riskini artıran genleri taşıdıkları bilinir. Ancak, her depresyon yaşayan kişinin de bu genleri taşıdıkları söylenemez, hatta bu geni taşıyan herkesin de depresyon risklerinin olduğu söylenemez. Çevresel faktörler – çevremizdeki her şey ve yaşam tecrübeleri – de depresyon riskini etkilemektedir. Herhangi stresli bir durum depresyonu tetikleyebilir.Finin de bu genleri taşıdıkları söylenemez, hatta bu geni taşıyan herkesin de depresyon risklerinin olduğu söylenemez. Çevresel faktörler – çevremizdeki her şey ve yaşam tecrübeleri – de depresyon riskini etkilemektedir. Herhangi stresli bir durum depresyonu tetikleyebilir. Lise öğrencileri de birçok stresli durumlara maruz kalmaktadırlar!



Soru: Depresyonda olduğumu nasıl anlarım?

Cevap: Bu konuda güvenebileceğiniz bir büyüğünüzle, elbette öncelikli ebeveyn olmalıdır, bir ruh sağlığı uzmanına (psikiyatrist) gitme konusunda yardım almalısınız. Bu konuda öncelikle aile doktoru veya okul danışmanı (rehberlik birimi) uygun yardım konusunda yardımcı olabilecektir.

Doktor veya ruhsal hastalık uzmanı depresyonda olup olmadığınızı test (kan tahlili değil) ile ortaya çıkarabilir. Ancak, bazı tıbbi durumlar veya tedaviler de depresyon benzeri belirtilere neden olabilir. Bu konuya açıklık getirmek üzere “ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı (psikiyatrist)” bazı sorular yönelterek duruma açıklık getirecektir;

*Yaşadığınız belirti ve şikayetler

*Depresyon hikayeniz

*Ailenizdeki depresyon hikayesi

*Tıbbi hastalık hikayeniz

*Alkol veya ilaç kullanımı

*Ölüm veya intihar düşünceleri



Soru: Depresyon nasıl tedavi edilir?

Cevap: Depresyonun birkaç çok etkili tedavi seçeneği mevcuttur. En sık kullanılanlar “antidepresanlar” ve “psikoterapi”dir. Her iki yöntemin birlikte kullanılması (uygulanması) en etkili tedavi seçeneği olduğu konusunda kanıtlar vardır. Aile doktorunuz veya Ruh sağlığı hastalıkları uzmanınız sizin için en doğru olanı sağlayacaktır.



Soru: Antidepresan(lar) nedir?

Cevap: Antidepresan(lar) nörotransmiter denilen beyin kimyasalları -özellikle Serotonin ve Norepinefrin- üzerinde etkili ilaçlardır. Diğer antidepresanlar da Dopamin denilen nörotransmiter üzerinden etki ederek çalışır. Bilim insanları bu özel kimyasal maddeleri (ilaçları) duygudurumu düzenleme etkilerinin olduğunu bulmuşlardır. Özellikle psikiyatriye karşı olan kişilerin, ilaçların nasıl etki ettiğine dair bilgi bulunmadığı iddia edilse dahi bu gerçek değildir. Aslında, ilaçların etki edecekleri reseptör(ler), yani almaç(lar) vardır. İlaçlar bu reseptörler yoluyla düzenlemeyi sağlamaktadır.
*Nörotransmiter: sinir hücreleri arasında iletimi sağlayan kimyasal maddelere denir.





Soru: Eğer bir doktor bir antidepresan yazarsa, onu ne kadar sure ile kullanmalı, yani almalıdır?

Cevap: Doktorun antidepresanı yazması ile birlikte, bird aha değerlendirme yapıncaya kadar ilk 4-6 hafta mutlaka kullanılmalıdır. Çünü antidepresanların en iyi etkileri 4-6 hafta sürede görülmektedir. Aslında, 3-4 haftada çıkan etkileri bilinmesine ragmen 4-6 haftaya kadar beklenmesi önerilir. Bazı kişiler önerilenden daha kısa sürede bırakmayı tercih ederler. Eğer, tekrar eden depresyon atakları görüyorsanız antidepresan kullanma süresi uzun olacaktır.



Soru: Psikoterapi nedir?

Cevap: Ruhsal hastalığı iyileştirmek üzere ruhsal alanda uzmanlaşmış kişiler tarafından uygulanan konuşma seanslarının bütünüdür. Depresyonun tedavisinde etkili olduğu gösterilen psikoterapi türleri;

*Kognitif Davranışçı Terapi (KDT), kişilerin depresyona neden olan olumsuz düşünce ve davranış şekillerinin değiştirilmesi amaçlanır.

*Kişilerarası İlişki Terapisi (KİPT), depresyonu daha da kötüleştiren sorunlu kişisel ilişkileri çalışan ve anlaşılmasını sağlayan terapi türüdür.

Depresyonun tipine ve şiddetine göre ruh sağlığı profesyoneli tarafından kısa sureli terapi önerebilir, ki 10-20 hafta surer, veya daha uzun sureli olabilmektedir.



Soru: Eğer depresyonda isem kendi kendime nasıl yardım edebilirim?

Cevap: Eğer depresyonda iseniz, exhausted, helpless ve umutsuz hissedebilirsiniz. Ancak, bu duyguların depresyonun parçası olduğunun ve gerçek durumların (circumstances) olduğunun farkına varmak gereklidir. Tedavi daha iyi olmanıza yardımcı olacaktır.

Kendinizi daha iyi hissetmeniz için;

*Tedaviye bir şans verin – seanslara zamanında ve düzenli olarak katılmalı, doktorunuzun önerilerine uymalısınız. Eğer, doktorunuz size egzersiz ve bir ev ödevi vermişse randevular arasında yapmalısınız.

*Hafif fiziksel aktivite veya egzersiz yapın

*Zevk alacağınız aktivitelere katılın

*Büyük projeleri küçük hedeflere bölerek yapabileceklerinizi yapın, kendinizi fazla zorlamayın

*Zamanınızı arkadaşlarınızla veya ailenizle geçirmek üzere ayarlayın

*Duygudurumunuzun (ruh halinizin) tedavi ile yavaş yavaş iyileşeceğini bekleyin

*Unutmayın ki, olumsuz (negatif) düşünceleriniz, tedavi ile olumlu (pozitif) hale gelecektir, bu da tedavinin etkinliğini göstermesi açısından değerlidir.



Soru: Depresyondaki arkadaşıma nasıl yardımcı olabilirim?

Cevap: Bir arkadaşınızın depresyonda olduğunu düşünüyorsanız, onun tanısının konması ve tedavi olması için bir doktora (tercihen bir ruh sağlığı profesyoneli olan Psikiyatri Uzmanına) başvurmasını sağlamalısınız. Onun bir yetişkin bir büyüğüyle veya doctor veya ruh sağlığı profesyoneli tarafından değerlendirildiğinden emin olmalısınız. Yardım konusunda isteksiz veya başvurması mümkün görünmüyor ise onunla beraber gitmeyi teklif veya ısrar etmeyi denemelisiniz, ve onun sağlığı ve güvenliğinin sizing açınızdan değerli olduğunu ona hissettirmelisiniz.

Arkadaşınızın tedavisini sürdürmesi konusunda cesaretlendirmeli ve 6-8 haftalık tedavinin sonunda yeterince iyileşme göstermiyorsa başka bir tedavi seçeneği için desteklemelisiniz.

Ayrıca,

*Cesaretlendirme, anlayış, sabır ve duygusal destek açısından teklif etmelisiniz

*Arkadaşınızla muhakkak, illaki depresyon konusunda değil, konuşmalı, onu iyi dinlemelisiniz

*Arkadaşınızın duygularını asla discount etmeyip sadece gerçeklere işaret ederek onu umutlandırmalısınız

*İntihar konusunda doktoruna, ailesine, terapistine veya doktoruna bilgi vermelisiniz

*Arkadaşınızı dışarı davet ederek sosyal aktivitelere eşlik etmesini veya sosyal aktiviteler içinde bulunmasını sağlamalısınız. Bununla beraber, onu çok da zorlamamalısınız.

*Arkadaşınıza zaman ve tedavi ile depresyonun giderek iyileşeceğini hatırlatmalısınız



Soru: Eğer, kendim veya bir başkası krizde ise?

Cevap: Kendinize zarar verme veya intihar düşüncelerine sahipseniz, veya bir başkası bu durumda ise, hemen yardım arayışına girmelisiniz.

*doktorunuzu arayın

*çok ciddi ise acil servis veya 112’yi aramalısınız

*üniversitede iseniz ilgili birimleri, lisede iseniz rehberlik servisini aramayı mutlaka düşünmelisiniz

*Krize girdiğinizde asla yalnız olmadığınızı düşünün

*Bir başkası krizde ise onun yalnız olmadığını ve yalnız bırakmayacağınızı hatırlatmalısınız



Soru: Depresyona giren bir lise öğrencisi için hangi çabalar gösterilmektedir?

Cevap: Araştırma(cı)lar, lise çağındaki depresyon belirtilerini sınıflandırarak hangi yöntemlerin etkili olabileceği ve tanı koymada hangi kriterleri geliştirebileceklerini ortaya koymak üzere ilerlemektedirler. Hangi tedavi ve hangi depresyon tipinde en güçlü tedavi konusunda araştırmalar olanca hızıyla devam etmektedir.

Erken tanı ve depresyon tedavisi ile öğrencilerin başarılarının artması, mezuniyet sonrası onların hedeflerine ulaşmaları için çalışmalar yapılmaktadır.