FOBİLER

Kaygı bozuklukları arasında en sık görüleni fobilerdir. Toplumda fobi yerine korku diye de adlandırılır. Örümcek fobisi yerine örümcek korkusu denebilir. Özellikle çocukluk çağında çok sık olarak görülür. Bu dönemde yabancı, hayvan, karanlık, ve yaralanma ile korkuları yaygındır. Gelişme ve olgunlaşma ile birlikte bu korkular kaybolur.

Nedenleri :

(Özgül) Fobilerin ailesel olduğu artık bir gerçektir. Yaralanma ve kan korkusunda ailesel ilişki daha da belirgindir, yani kan fobisi olanların ailelerinde de bu fobi çoğunlukla vardır. Özgül fobilerin oluşumunda öğrenmenin önemi diğer fobi türlerine göre daha fazladır, yani çevreden görülen benzer davranış ve tepkiler yaşanarak öğrenilir ve fobi yaratan durum karşısında öğrenilen tepkiler gösterilir.

Aslında fobilerin gelişmesinde ortak nokta, geçmişte fobiyi ortaya çıkaran bir kötü deneyimin yaşanmasıdır.

Sık Görülen Basit Fobiler
Yılan
Örümcek
Yükseklik
Hayvanlar (köpek, böcek, fare)
Asansör, kapalı alanlar
Uçak
Rüzgar, fırtına
Yüksek ses
Araba kullanma
Enjeksiyon (iğne yapılması) ve kan

Belirti ve Bulgular :

Özgül fobiler sıklıkla hayatın ilk 20 yılında ortaya çıkarlar. Hayvan korkuları ise erken çocuklukta daha çoktur. Diğerleri ise hayat boyu ortaya çıkabilir. Diğer fobi türlerine göre daha az süregenlik gösterirler. Bu kavram tek bir obje/nesne veya durumdan korku ve kaçınmayı belirtir. Kişi bu obje/nesne ve durumdan kaçınır. Korku nesnelerinin kolay kaçınılabilir olduğu durumlarda yeti kaybı (fonksiyon kaybı) pek fazla olmaz. Kolay kaçılamayacak konu ve objelerde ileri derecede yeti kaybı (fonksiyon kaybı) olur. Beklenti anksiyetesi (beklenti kaygısı; bir durumla karşı karşıya kalınabileceği ihtimali düşünülerek oluşan kaygıyı ifade eder) de yeti kaybına önemli ölçüde katkıda bulunur.

Fobi yaratan durumla karşılaşıldığında ortaya çıkan belirtiler;
kalp çarpıntısı,
ürperme (tüylerin diken diken olması gibi),
tansiyon değişiklikleri (kan fobisinde tansiyon düşer),
bayılacakmış gibi hissetme (gözlerde kararma hissi ile belirlidir),
ateş basması ve terleme (çoğunlukla soğuk terleme),
korku hissi veya irkilme,
bazen idrara çıkma isteği,
bazen bayılma

Genellikle çocukluk çağında başlar; erişkin hayatta artabilir. Kadınlarda erkeklere göre daha fazla görülür.

Hayvan korkuları en sık izlenen fobiler olup aynı zamanda da üzerinde en çok çalışılmış olanıdır.

Kadınlarda hayvan ve yükseklik korkusu erkeklere göre daha sık olarak görülür. Bu korkular bazen merdiven çıkmayı ya da pencereden bakmayı engelleyecek kadar ağır olabilirler.

Bazen karanlık çöktükçe karanlık ortamlardan korkma veya evinde lambalar yandığı halde kendi başına diğer odalara veya tuvalete gidemeyen çocuklar hatta erişkinler dahi olabilir.

Havada uçan kuşun görülmesiyle başlayan irkilme ve kendini koruma refleksi sergileme görülen davranışlar da yine fobik davranışlar yani kaçınmalardır.

Kedi veya köpeğin yolda yürürken yani zarar vermese bile geçip gitmesi bile kişide sıkıntı, ürperme ve sebepsiz bir korku yaratabilir.

Bu olgular diğer fobi türlerine göre daha az tedavi ve yardım ararlar. Bunun iki önemli nedeni vardır. Özgül fobilerde kendiliğinden düzelme olasılığı daha yüksektir. İkinci nedeni de bu fobilerde kaçınma davranışı daha kolaydır.

Fobilerin Seyri :

Tedavi edilmeyen olgular süregen ve dalgalanan bir seyit gösterir. Çocukluk çağı ve erken ergenlik döneminde başlayan özgül fobiler düzelme ve kaybolma eğilimi gösterirler. Belirtilerin başlamasından beş yıl sonra olguların yaklaşık yarısı belirtisiz olmaktadır, yani düzelme göstermektedir. Ergenlik döneminden sonra başlayan fobiler uzun süre devam eder. Diğer fobi türlerine göre seyir daha iyidir.

Tedavi :

Karşılaştırma tedavisi (fobi, korku yaratan durumla yüz yüze getirme), duyarsızlaştırma yüksek oranda başarılıdır. Bu yaklaşımların yanında mutlaka ilaç tedavisi de gerekmektedir. Özellikle fobi yaratan durumla karşılaşıldığında ortaya çıkan kalp çarpıntısı, ürperme, tansiyon değişiklikleri, bayılacakmış gibi hissetme, ateş basması, korku hissini ortadan kaldırmak için yardımcı tedaviler uygulanarak cesaretlendirme sağlanmaktadır.

Düzenli bir tedavi verilmediği taktirde kalıcı olarak düzelme sağlanamaz.

Küçük yaşlarda tedavi yapıldığı taktirde son derece başarılı ve kalıcı sonuçlar alınır, erişkinlikte ise kısa dönemde olmasa da kararlı olan hastalarda başarı oranı yine yüksektir.

Tedavide antidepresanlar, kaygı giderici ilaçlar, kalp ritmini düzenleyen ve aynı zamanda da kaygı giderici olarak etki eden ilaçlar kullanılmaktadır.

Diğer psikiyatrik bozukluklarda olduğu gibi fobilerin tedavisinde kullanılan ilaçlar da bağımlılık yapmaz. Uzun süreler güvenle kullanılabilir.

Dr.Murat Eren ÖZEN, Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı (Psikiyatr)

www.stres112.com   www.twitter.com/muraterenozen

Özel Adana Hastanesi, Büyükşehir Belediyesi Karşısı

0322 459 22 22